Destrukcyjne nawyki u mężczyzn – kiedy ulga zastępuje rozwiązanie
Destrukcyjne nawyki u mężczyzn rzadko zaczynają się od chęci zniszczenia czegokolwiek. Zazwyczaj rodzą się z potrzeby ulgi. W momencie, gdy napięcie narasta, a emocje zaczynają być trudne do zniesienia, pojawia się impuls, by zrobić coś, co przyniesie chwilowe odciążenie. Problem zaczyna się wtedy, gdy mężczyzna szuka ulgi zamiast rozwiązania, a doraźne strategie regulowania napięcia stają się dominującym sposobem funkcjonowania.
W takim stanie łatwo wejść w tryb ucieczkowy, w którym działanie zastępuje kontakt z tym, co naprawdę się dzieje. Nie chodzi o lenistwo czy brak odpowiedzialności, lecz o mechanizm obronny. Umysł próbuje poradzić sobie z przeciążeniem, sięgając po to, co działa najszybciej. Ulga przychodzi, ale jest krótkotrwała. Po niej napięcie wraca, często silniejsze niż wcześniej.
Z zewnątrz takie zachowania bywają trudne do zrozumienia. Dlaczego ktoś, kto widzi konsekwencje swoich działań, nadal je powtarza? Odpowiedź leży nie w braku świadomości, lecz w tym, że destrukcyjne nawyki pełnią określoną funkcję. Chronią przed emocjami, które w danym momencie wydają się zbyt trudne do uniesienia. Dopóki ta funkcja nie zostanie zauważona, zmiana pozostaje bardzo trudna.
Dlaczego mężczyźni uciekają od emocji w działanie
Problem dlaczego mężczyźni uciekają od emocji nie dotyczy słabości, lecz sposobu socjalizacji. Wielu mężczyzn od wczesnych lat uczy się, że emocje należy „ogarniać”, „przechodzić do działania” albo po prostu ignorować. Smutek, lęk czy bezradność rzadko są traktowane jako coś, co można bezpiecznie wyrazić. W zamian pojawia się działanie.
W tym kontekście łatwo rozwinąć uzależnienie od działania. Działanie daje poczucie kontroli, sprawczości i sensu. Nawet jeśli jest chaotyczne, pozwala nie czuć. Problem pojawia się wtedy, gdy aktywność staje się jedynym sposobem regulowania napięcia. Zatrzymanie zaczyna być odbierane jako zagrożenie, bo otwiera dostęp do emocji, które były długo ignorowane.
Wiele destrukcyjnych nawyków pojawia się w momentach przeciążenia emocjonalnego. Kryzysy relacyjne, zawodowe czy tożsamościowe sprawiają, że napięcie przekracza możliwości samoregulacji. Wtedy działanie staje się ucieczką. Jeśli ten stan się utrzymuje, łatwo wpaść w spiralę, którą dobrze opisuje kryzys emocjonalny u mężczyzny. Moment, w którym dotychczasowe strategie przestają działać, a nowe nie są jeszcze dostępne.
Ucieczka w sport, pracę i aktywność – społecznie akceptowane formy unikania
Nie wszystkie destrukcyjne nawyki u mężczyzn są postrzegane jako problematyczne. Część z nich ma formę społecznie akceptowaną, a nawet nagradzaną. Ucieczka w sport przed emocjami czy ucieczka w pracę u mężczyzny często bywa interpretowana jako ambicja, dyscyplina albo zaangażowanie. Dopiero z czasem okazuje się, że intensywna aktywność pełni funkcję unikania.
Sport sam w sobie nie jest problemem. Podobnie jak praca czy rozwijanie projektów. Problem pojawia się wtedy, gdy aktywność staje się jedynym sposobem rozładowywania napięcia przez nawyki. Gdy kontuzja, urlop lub chwilowy przestój wywołują silny niepokój, a nie odpoczynek, jest to sygnał, że działanie przestało być wyborem, a stało się przymusem.
W takich sytuacjach mężczyzna często nie zauważa związku między aktywnością a emocjami. Skupia się na wynikach, celach i zadaniach, ignorując sygnały z ciała i psychiki. Dopiero gdy pojawia się wyczerpanie, drażliwość albo utrata sensu, zaczyna być jasne, że coś jest nie tak. Społeczna aprobata dla nadmiernego działania sprawia jednak, że ten moment bywa znacznie opóźniony.
Hazard, kompulsje i zachowania ryzykowne jako forma regulacji napięcia
Inną grupą zachowań są te, które od początku budzą niepokój otoczenia. Hazard jako ucieczka czy kompulsje seksualne po rozstaniu często pojawiają się w momentach silnego napięcia emocjonalnego. Nie chodzi tu o samą formę zachowania, lecz o jego funkcję. Daje ono chwilowe odcięcie od bólu, pustki albo lęku.
Po rozstaniu wielu mężczyzn doświadcza dezorientacji i utraty punktów odniesienia. Tożsamość oparta na relacji nagle się rozpada, a emocje pojawiają się z dużą intensywnością. W takich momentach zachowania ryzykowne mogą pełnić rolę szybkiego regulatora. Ulga przychodzi, ale jest krótkotrwała, a po niej często pojawia się wstyd i poczucie utraty kontroli.
To, co łączy te zachowania, to próba regulowania napięcia, a nie brak rozsądku. Warto spojrzeć na nie przez pryzmat tego, co próbują regulować, zamiast skupiać się wyłącznie na formie. Ten mechanizm jest szerzej opisany w tekście Uzależnienia u mężczyzn – co próbują regulować, który pokazuje, że za destrukcyjnymi nawykami często stoi próba poradzenia sobie z czymś, co wydaje się nie do uniesienia.
Jak przerwać destrukcyjne schematy bez uciekania w kolejne działania
Pytanie jak przerwać destrukcyjne schematy często pojawia się zbyt wcześnie. Wielu mężczyzn chce natychmiast przestać, zapanować nad sobą i „wrócić do normy”. Tymczasem próba zmiany bez zrozumienia funkcji nawyku zwykle prowadzi do jego zastąpienia innym. Jedna ucieczka zostaje zamieniona na kolejną.
Pierwszym krokiem nie jest działanie, lecz zatrzymanie. Zauważenie, co dokładnie daje dany nawyk. Czy chodzi o ulgę, poczucie kontroli, oderwanie od myśli? Dopiero gdy ta funkcja stanie się jasna, możliwe jest wrócenie do realnych działań, które nie polegają na ucieczce, lecz na świadomym wyborze.
Coaching nie polega na kontrolowaniu zachowań, lecz na poszerzaniu świadomości. Zamiast pytać „jak przestać”, pojawia się pytanie „co próbuję regulować”. Ta zmiana perspektywy często obniża napięcie i otwiera przestrzeń na inne sposoby radzenia sobie. Zmiana zaczyna się nie od zakazu, lecz od zrozumienia.
Zatrzymanie, kontakt i odbudowa wpływu
Ostatnim etapem wychodzenia z trybu ucieczkowego jest odzyskanie kontaktu ze sobą. Destrukcyjne nawyki u mężczyzn tracą swoją siłę wtedy, gdy pojawia się zdolność do zatrzymania i zauważenia własnego stanu. To nie oznacza natychmiastowego komfortu. Oznacza gotowość do bycia z emocjami, nawet jeśli są niewygodne.
Zatrzymanie pozwala odbudować wpływ. Zamiast reagować automatycznie, mężczyzna zaczyna widzieć moment wyboru. To właśnie w tym miejscu możliwe staje się podejmowanie decyzji, które nie są ucieczką. Coaching dla mężczyzn bywa przestrzenią, w której ten proces może się bezpiecznie rozpocząć, bez ocen i presji.
Odbudowa wpływu to proces. Wymaga czasu, cierpliwości i gotowości do przyglądania się sobie. Nie polega na perfekcji, lecz na stopniowym odzyskiwaniu świadomości i sprawczości. To właśnie tu destrukcyjne nawyki tracą swoją funkcję, bo przestają być jedynym dostępnym sposobem regulowania napięcia.
Kiedy będziesz gotów
Jeśli odnajdujesz się w opisie ucieczkowych zachowań i widzisz, że dają ulgę, ale długofalowo oddalają Cię od życia, którego chcesz, to jest to ważny sygnał. Zmiana nie zaczyna się od walki z nawykiem, lecz od rozmowy i zrozumienia mechanizmu, który za nim stoi.
Jeżeli uznasz, że to dla Ciebie, możesz umówić się na konsultację i spokojnie przyjrzeć się swojej sytuacji, zanim podejmiesz kolejne decyzje.
„Ucieczka daje ulgę, zatrzymanie daje wybór…”
